Archiwa kategorii: Esej Opcje

Rafał Cekiera | Termity redukcji, czyli Milan Kundera w świecie Twittera

Jednym z podstawowych wyróżników twórczości Milana Kundery jest zapewne melancholijny nastrój jego utworów. Diabelsko inteligentne, nadzwyczaj zabawne opowieści przesiąknięte są poczuciem utraty i nieodwracalnej, niekoniecznie pozytywnie wartościowanej zmiany. Dzieło czeskiego powieściopisarza można rozpatrywać jako zmyślne, rozpisane na części epitafium dla ludzkiej wyobraźni. Czytaj dalej

Elena Knopová | Dezorzovo Lútkové Divadlo — Bábkari z Undergroundu

Dezorzovo lútkové divadlo (DLD) predstavuje v súčasnom slovenskom divadelnom priestore zaujímavé generačné zoskupenie mladých bábkových tvorcov. Je to jediné bábkové divadlo, ktorého inscenácie sú v dominantnej miere postavené na hre s bábkami a venované výlučne dospelým divákom. Jeho členovia, ešte donedávna všetko mladí muži, pod vedením principála Gejzu Dezorza fungujú predovšetkým na báze názorovej jednoty a zhody, ale aj podobného životného štýlu. Čo je však dôležitejšie, položili základy vlastného (iného) generačného umeleckého programu. Poetika ich autorského divadla nachádza konkrétnu podobu v prepojení nového a starého, ktorá je viditeľná vo všetkých inscenačných zložkách. Czytaj dalej

Jan Přibil | Současná česká jazzová scéna

Předmětem zájmu předkládané studie je stav jazzové scény v České republice v současnosti a v nedávné minulosti. Z časového hlediska je studie ohraničena roky 1989 až 2014, jedná se tedy o čtvrtstoletí dějin českého jazzu. Studie má propedeutický a přehledový charakter. Studie nemá ambici poskytnout encyklopedický výčet všech relevantních faktů a událostí. Autor se spíše pokusil o vypíchnutí důležitých skutečností, popsání charakteristických rysů a postihnutí šíře zkoumaných jevů, které všechny dohromady vytvářejí členitou mozaiku české jazzové scény. Zkoumaný jev je tedy nahlížen v širším kontextu a navíc ze dvou různých autorových profesních perspektiv. Autor je totiž cca od roku 1997 jakožto jazzový trumpetista aktivní součástí tuzemské jazzové scény. Navíc se od roku 2009 jakožto pedagog snaží uchopit a popsat zmiňovanou problematiku muzikologicky. Cílem textu je pro účely zahraničního vydání i zevrubná charakteristika místní jazzové scény vzhledem k situaci ve střední Evropě. Autor tak kromě metody historiografické leckde využívá pro účely srovnání i metodu komparativní. Ta má své opodstatnění vzhledem k autorově roční praktické studijní stáži na prestižní hudební akademii v Polsku a následné badatelské práci na tomto poli v rámci diplomního úkolu. Vzhledem k tomu, že je text určen zahraničnímu čtenáři, některé v Česku notoricky známé společensko-politicko-historické skutečnosti jsou pro lepší srozumitelnost autorem připomenuty či dovysvětleny. Czytaj dalej

Jana Dudková | Populárny film na Slovensku?

Hoci sa na Slovensku filmy nakrúcali ďalej, faktom je, že po páde komunizmu bola slovenská kinematografia ako komplexný systém inštitúcií, technického, technologického a profesného zabezpečenia veľmi rýchlo zlikvidovaná. Namiesto postupného prechodu na trhové hospodárstvo, v roku 1991 bola náhle prepustená väčšina tvorivých pracovníkov štátneho podniku Slovenská filmová tvorba, štát radikálne znížil finančné dotácie SFT, a stál aj za netransparentným priebehom privatizácie jej majetkov (pozri: Macek 2010: 125–154, Šmatlák 2008: 135–147). Vzhľadom na to, že SFT bola dovtedy jediným producentom filmov a kinematografia nebola pripravená na tak rýchly prechod k alternatívnym modelom produkcie, od tejto chvíle sa počet filmov, vyrobených s majoritným slovenským podielom, rapídne znižuje. Až do roku 2002 sa do kín dostáva 2-4 celovečerné filmy ročne, vrátane tých s minoritnou slovenskou účasťou.

Czytaj dalej

Jan Blüml | Free Jazz Trio: the Cultural History of Czechoslovak Free Jazz during the Time of Normalization (1969–1989)

One of the important factors that determine the shape of musical history in a particular country is its state cultural policy. It influences, to a large extent, not only the nature of the style spectrum in a given music environment, but also the social reception, functions and connotations of individual styles. With this fact in mind, the present study examines modes of existence of ‘free thinking’ free jazz style during the ‘unfree’ period of communist Czechoslovakia in 1969–1989. The study observes specific cultural and cultural-political reasons for the non-acceptance of free jazz music on the Czechoslovak music scene. It also reflects on the genre identity of free jazz music within the environment of a totalitarian state. The situation is described using the example of the only long-term representative of Czechoslovak free jazz — the Free Jazz Trio band.(2) Czytaj dalej

Tomasz Kaliściak | Homo coco, czyli Witkacego „tabletka gwałtu”

Kiedy John Pemberton, aptekarz z Georgii, stworzył w 1887 roku recepturę Coca-Coli, popularnego napoju na bazie wyciągu z liści koki i orzeszków kola, łagodzącego wszelkie dolegliwości nerwicowe, w południowych stanach USA wybuchła panika zabarwiona rasistowskim podtekstem. Czarni mężczyźni pod wpływem kokainy dokonywali ponoć gwałtów na białych kobietach, co spowodowało, że Coca-Cola Company na początku XX wieku wycofała kokainę ze składu napoju, nie zmieniając wszakże jego handlowej nazwy (zob. Davenport-Hines 2006: 181–182). Czytaj dalej

Małgorzata Sugiera | Fabryka cielesności

Wypracowane przez feministki rozróżnienie na płeć kulturową i płeć biologiczna wiąże się ściśle z inną, bodaj o wiele mniej dyskusyjną opozycją między ciałem (body, Körper) a cielesnością (flesh, Leib). Ciało ma znakowy, semiotyczny charakter i podlega regulacjom technologii społecznych. Cielesność to przede wszystkim ciało „żywe” i obecne, zaś jego sens wyczerpuje się w czysto indywidualnym, fenomenologicznym doświadczeniu. Ciało stanowi domenę kultury, cielesność zaś — zdecydowanie natury. Tym samym pozostaje przedmiotem nauk ścisłych, takich jak biologia i medycyna, które jeszcze w XVII wieku zostały uznane za sferę faktyczności i obiektywności, gwarantowanych przez odpowiednio wypracowane procedury i standardy badawcze, wykalibrowane narzędzia, tabele, wskaźniki oraz protokoły, które klarownie oddzielają wyniki eksperymentów od wyciąganych na ich podstawie wniosków. Trudno się zatem dziwić, że także w odniesieniu do naszych ciał swoją wagę ma kluczowe dla dychotomii natura–kultura przeciwstawienie wynalazkom tego, co nazywamy odkryciami. Upraszczając, powiedzieć można, że odkrywamy zjawiska i zależności, które istnieją od zawsze, choć nie mieliśmy tego świadomości albo też praktyka nie potrafiła potwierdzić niezbicie domniemań teoretyków. A robimy to dzięki kolejnym wynalazkom narzędzi i technologii. Inaczej rzecz ujmując, jedynie wynalazki uznajemy za historycznie zmienne, niczym płeć kulturowa. Nasza cielesność natomiast wymyka się historii, to domena nauk biologicznych i medycznych, zaś czynione przez nie odkrycia coraz lepiej pozwalają nam zgłębiać kolejne tajemnice i sekrety natury.

Czytaj dalej

Piotr Mierzwa | Dom, odmienny stan świadomości: ustalenia wstępne

Dom to jedna z podstawowych metafor, za pomocą których tworzymy nasze życia. Metafory podstawowe pozwalają nam to życie wstępnie uporządkować i zorganizować. Wydobywają nas jako ludzi z niejasnego mroku ciała, przekształcają naturalnie wspólne rytmy w osobne organizmy. Stwarzają sposobność wydostawania się z całości, odróżnienia. Podstawowe metafory, względnie podstawowe pojęcia, niejako fundują samą możliwość tła i figury, która w tym pierwotnym geście wydobywania ciała z całości wykształca pewną jednostkę, w nadanym jej sensie swoistą, zwyczajowo odmienną od innych jednostek. W istocie inność, odmienność możliwa jest jedynie wśród zróżnicowanych, odróżnionych od siebie, wyróżnionych organizmów czy jednostek. W stanie niezróżnicowania są one nam niepotrzebne, podobnie jak jaźnie, języki czy myślenia. W „genetycznej zupie” (ewentualnie, przypuszczalnie: wodach płodowych) nie ma słów i ciał, brak całostek.

Czytaj dalej

Łukasz Białkowski | Psychopatologia myślenia

Wśród figur szaleństwa, które pojawiły się w ciągu minionych kilkudziesięciu lat, jedną z najciekawszych wypracował rzecz jasna Michel Foucault. Promieniowała ona na filozofię i antropologię, lecz równie silnie oddziaływała na dziedziny, których przedmiotem jest szeroko rozumiana twórczość artystyczna. W latach 1963–1969, czyli w okresie, który specjaliści określają jako „literacki” (zob. Freccero 1994) — od wydania książki poświęconej Raymondowi Rousselowi aż do ukazania się Archeologii wiedzy — w obszarze zainteresowań Foucaulta znajdowały się takie fenomeny jak autorstwo, związek biografii z dziełem oraz idiomatyczność języka. Istotną rolę w jego tekstach odgrywała wówczas także kategoria szaleństwa.

Czytaj dalej

Dariusz Nowacki | Uczesać Shutego

Wielbiciel i niestrudzony propagator twórczości proroka z Nowej Huty pisał: „Intermedialność jest naczelną zasadą organizującą dzieło Shutego, (…) bez mocy wyrażania się w kilku mediach jego projekt nie miałby większego sensu” (Marecki 2005: 170). Owa „moc wyrażania się w kilku mediach” odnosi się do takich zakresów/dziedzin aktywności twórczej jak proza artystyczna, twórczość sieciowa i art-zinowa, film undergroundowy, fotografia, rysunek i malarstwo, aktorstwo (Shuty jako performer i showman), a nawet muzyka (Shuty jako kompozytor opery disco-polo). W innym tekście Marecki zauważył: „Dużym błędem krytyków literackich było ocenianie książek Shutego w oderwaniu od całego projektu (…), Shuty realizuje się na kilku płaszczyznach i dopiero one wszystkie składają się w jedną zwartą opowieść” (Marecki 2010: 233).

Czytaj dalej